صفحه اصلی اخبار سایت شهر ميلاجرد مراسم کوسه بر نشین (میر نوروزی) در میلاجرد قدیم
مراسم کوسه بر نشین (میر نوروزی) در میلاجرد قدیم مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط رضا اتابکی   
پنجشنبه ، 6 بهمن 1390 ، 17:19

میلاجرد

نه قالدیُ نه قالدِ  قیرخ گِدّه الّه قالده

در میلاجرد قدیم رسم بر این بوده که در روز چلّه ی کوچک (چهل روز از فصل زمستان گذشته) چوپانان هر محلّه ای با پوشیدن لباسهای غیر متعارف به در خانه ی اهالی می روند وبا اجرای نمایش شاد(کمدی)از اهالی پول و مایحتاج دیگر خود را برای گذراندن الباقی زمستان که پنجاه روز می باشد تهیه میکنند

برای اجرای نمایش،چوپان، لباس چوپانی اش را می پوشد با یک کلاه نمدی که دو سوراخ بجای چشم و سوراخی دیگر به شکل دهن بر روی آن  بریده شده  صورت خودرا می پوشانداز  بوته ی خار سفید(آغ بوتـّا [1]بجای مو بر سر و ریش برچانه اش می بندد  و در نقش کوسّا(کوسا سقّل کسی که در روی گونه مو ندارد و فقط روی چونه اش کمی مو روییده باشد) که شخصیت محوری نمایش است ظاهر می شود.

شخصیت دیگر این  نمایش شا صنم(شاه صنم) است که نقش زن کوسّا را بازی می کند.او نیز با پوشیدن لباس زنانه و بستن زیور آلات غیر متعارف مانند زنگوله ... به دست و پاهای خود به ایفای نقش می پردازد. همراه این دو شخصیت اصلی، افراد  دیگری همچون دایره زن،آواز خوان،حمّال... دیده می شوند که هر یک به نوبه ی بخشی از این نمایش را به خود اختصاص می دهند.

بعد از آماده شدن گروه (در بعضی از مواقع این گروه همراه ساز و دُهل حرکت می کنند)با ساز و آواز  در کوچه و محله ها به را می افتند کوسّا و شا صنم رقص کنان وارد خانه های اهالی شده و به اجراء نمایش می پردازند.

این گروه در ابتداء ورود به هر خانه ای اول به بطرف آغل یا طویله می روند  وبا لگد ضربه ای بر در طویله می زنند سپس این بیت را همراه ساز و دُهل یا دایره می خوانند، نه قالدیُ نه قالدِ  قیرخ گِدّه الّه قالده (چه مانده ،چه مانده چهل رفت پنجاه مانده) و بدینگونه آمدن بهار را نوید می دهند  و به احشام قول میدهند تا پنجاه روز دیگر آنها را از آغُل های تنگ وتاریک به دامن سر سبز دشت و صحرا خواهند برد . سپس به محل زندگی خانواده می روند و درصحن خانه به اجراء رقص و نمایش می پردازند. باعث شادی و نشاط اهل خانه میشوند. در تمامی این مدّت دایره زن و آواز خوان با خواندن اشعار طنز کـُسـّا(کوسه)را ترغیب به رقص و پایکوبی می کند.تمامی حرکات کُـسـّا(کوسه) و شاصنم  با حرکت( پانتو میم)[2] بدون آنکه کلامی بر زبان جاری کنند اجراء می شود و با زبان بی زبانی از صاحب  طلب پول و مایحتاج دیگر خود می کنند.

بخشی از اشعاری که در این مراسم خوانده می شود بدین قرار است.

کُـسـّا گلیب هاوادان، بُرکودو یل قوادان     (کوسه به هوای انعام آمده کلاهش را ببینید! از بینوایی باد می لرزاندش)

کُـسـّا نی، پایون  ورین  اُویز اُلسون آبادان   ( پس از داشته های خود سهمی به کوسه بدهید  خانه شما آباد باد.)

این اشعار در چندین بند متفاوت خوانده می شود  ونمایش کوسه ادامه می یابد اما صاحب خانه از دادن پول و... خود داری می کند تا مدت بیشتری از نمایش لذت ببرد. کوسه متوجه میشود از ساز و آواز کاری ساخته نیست و صاحب خانه به این زودی ها راضی نخواهد شد،به صنم می فهماند تا بمیرد.به ناگاه صنم نقش زمین می شود و جان می دهد.در این هنگام کوسه رقص خود را با غم و اندوه در هم می آمیزد و دور شا صنم می چرخد. هم زمان باحرکات کوسه آواز خوان، میخواند

شا صنم  اُلمـَه منم اُپـَرَم  دیشلَ منم    (شاصنم نمیر، این من هستم می بوسمت گازت نمیگیرم )

شا صنم قورخ ما منم اُپـَرَم دیشلَ منم (شاصنم  نترس این من هستم می بوسمت گازت نمیگیرم)

وهمچنین ابیات دیگری که بعضأ فی البداهه از زبان آواز خوان جاری می شود ...

در حالیکه آواز خوان شعر می خواند،کوسه دور و برِ صنم وَرجه وُرجه می کند ... در نهایت قدّ و قواره ی صنم را وجب می کند وبه صاحب خانه می فهماند حالا که چیزی به ما ندادی و صنم منُ دق مرگ کردی لا اقل خرج کفن و دفن شُ بده، می بینی که هیچ در بساط ندارم !... این مرحله، اوج نمایش است صاحب خانه که حسابی کیفور شده کوسه وهمراهانش را با پرداخت پول ،گندم...ومایحتاج دیگر خوشنود می سازد.حمّال گندم و آذوغه هایی را که از  صاحب خانه گرفتند در توبره یا خوجین می ریزد، و آواز خوان به نشانه ی  قدر دانی وسپاس،به نسبت موقیت مالی و طبقاتی اشعاری در وصف صاحب خانه می خواند وبار دیگر فضای نمایش شاد می شود.کوسه رقص شادمانه ای را دورِ جنازه صنم آغاز می کندودر یک فرصت مناسب با لگد به پهلوی صنم می کوبد.صنم در می یابد کلک آنها گرفته باید برخیزد.بناگاه جستی می زند و هم پای کوسه به رقص و پایکوبی می پردازد.وهمراه با گروه از خانه خارج میشود تا به خانه دیگری بروند. (این برنامه تا غروب ادامه می یابد)

[1] -  بوته سفید و سبکی که در مقابل وزش باد  هیچ گونه مقا ومتی نمی کند– (موآن سرگشته خارم در بیابان  که هر بادی وزه پیشش گرونم ) بابا طاهر

[2]_ از نکات درخور توجـّه در این نمایش،اجراء آن بصورت( پانتومیم ) نمایش بدون کلام است که یکی از شیوه های مورد توجه در تأتر مُدرن، در عصر کنونی تلقی میشود.)

یوسف عبدالحسینی (میلاجردی)

میلاجرد

*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*

شاهد

در اردبیل نیز مراسمی نظیر مراسم کوسه برنشین میلاجرد اجرا می شده که تفاوتهایی با هم  داشته اند .

نوعی از نمایشها و رقصهایی که توسط گوسانها اجرا می شد مراسمی بود که در آذربایجان به آن کوسا ایونی (رقص کوسا) و در دیگر مناطق ایران به میر نوروزی معروف بوده است . ( کوسه بر نشین یا کوسه گردانی )  کوسا در زبان آذری و کوسه در زبان فارسی به مردی گفته می شود که فقط در زنخش موی روئیده و گونه هایش بدون مو باشد . چون این مراسم را فردی کوسه اجرا می کرده است ، این نام را بر بازی نهاده اند . و درباره همین نمایش یا بازی و یا سرگرمی در کتاب * عجائب المخلوقات و غرائب و الموجودات « تالیف : زکریا بن محمد بن محمود الکوفی القزوینی »* چنین آمده است . ( روز اول آذررا هرمز خوانند در این روزی سواری کوسج که ریشخند مردم آن عصر بوده ، در این روز بر خری سوار و جامه های کهنه  می پوشیده و طعام های گرم می خورده و بدن خود را بداواهای گرم طلا می کرده و ظاهر می کرده است بر مردم که او را حرارتی سخت است . و باد بیزنی بر دست گرفته و بر خود باد می وزیده و می گفته آه گرم است ، و مردم بر او می خندیده اند و آب بر او می افشانده اند و برف بر او می انداخته اند.کوسا با صدای بلند خبر تمام شدن فصل زمستان وآمدن بهار را می داد و از مردم انعام می خواست . مردم نیز چون او را پیک بهار می دانستند و آمدنش را به فال نیک می گرفتند در حد توانایی خود به او کمک می کردند . )

قیشدان چیخدیق  یازا گیردیک ،  وئرین ، وئرین بولوتلارا کؤینک آلاق

با گذشت زمان در کوسا اویونی تغییراتی بوجود آمد بدین صورت که بازیگر نقش کوسا صورتک بز به صورت می زد و یا کلاهی از پوست بز بر سرش می گذاشت که اگر رنگ کلاه سفید بود بازی را « آق کوسا » و اگر سیاه بود « قره کوسا » می گفتند . گاهی کوسا با زن و بچه های خود به در خانه ها می رفت و به رقص و پایکوبی می پرداخت ، اشعاری مربوط به ایام نوروز و مبارک بودن این ایام می خواند .

آی کوسا کوسا گلمیه

گلیب سلام وئرمینه

چمچه نی دولدور سانا

کوسانی یولا سالسانا

در نوع دیگری از کوسا اویونی شخصیت نمایشی دیگری نیز وجود داشت که آنرا صنم یا گلین می خواندند . معمولا یک پسر نوجوان نقش این صنم یا گلین را بازی می کرد که لباس عروسی بر تن می کرد ، خودش را مانند زنان بزک می کرد و روبند بر چهره اش می زد و همراه کوسا در کوچه ها راه می افتاد و شیرین کاریهایی را انجام می دادند . این بازی را ( کوسا گلین اویونی ) می گفتند .

کوسا اویونی عنوانهای گوناگونی به خود گرفته که هر کدام به منطقه ای اختصاص دارد مانند : کوسا گلین ـ ناقالی کوسا ـ کوسا چوبان ـ آق کوسا ـ قره کوسا و ...

علیرغم اسم های متفاوت ، موضوع اصلی همه آنها یکی است و هدف از اجرای آنها هم ایجاد سرور و شادی در مردم در آستانه سال نو است . سیر تحولی کوسا اویونی باعث پیدایش گونه های دیگری از مراسم و  نمایشهای نوروزی در ایران شده است.

 


 

 

مطالب مرتبط

نظر ها
افزودن جدید جستجو
میلاجردی   |2.177.128.xxx |2012-01-27 18:45:29
تشکر از همه ی زحماتتون
محمد عاشری  - شعر   |78.38.162.xxx |2012-01-31 19:53:16

با تشکر از آقای اتابکی به خاطر گرد آوری
این مطالب 
وتشکر وٍیژه با زآقای
عبد الحسینی
شعر های که من جمع آوری
کردم کمی فرق داره
اگه درست و غلط بود
ممنون می شم جواب بدید
کسا کسا
هوادان گلی جیبِ دوله قد
گلی
کسانی پایون گته خان و
مالی آبادان


قویون دوغار بیر جفت قوزه

بیره ایه سینی روزه
بیره چوپانی مزده
admin  - تشکر   |SAdministrator |2012-02-02 20:03:22
یاد ایام و آداب و رسوم قشنگ و خاطره انگیز آن
به خیر
از زحمات رضای عزیز در جمع آوری مطالب
کمال تشکر را دارم.
ناشناس   |194.225.24.xxx |2012-02-13 14:08:49
با سلام و خسته نباشین خدمتتون.من واسه اولین
باره سایتتونو می بینم.جالب بود.من خودم
میلاجردیم ولی خیلی از چیزایی که اینجا نوشته
شده بودو نمیدونستم.خیلی خوب بود.امیدوارم در
آینده بهتر بشه.
AZAM ATABAKI   |95.82.30.xxx |2012-02-20 16:07:32
با تشکر ازهمه میلاجردیهائی که ائئن قدیمیها
را برای ما زنده کردهاند
محمد ملکی فرزندحاج قربانعلی(اف  - باسلام وعرض خسته نباشید   |178.131.40.xxx |2012-07-05 20:45:05
باتشکرازاینکه ایین وسنن میلاجرد رابه
تحریردر اورده وآن را زنده کرده وبه نسل
حاضرشناساندیدممنون هستم.
با عرض پوزش در
صورت امکان موارد زیر را تجدید نظر فر
مایید:
1-لامپه=لامپالغت موجوددردهخدا
2-عکس
چراغ موشی اصلاح گرددبخاطر شناخت صحیح نسل
حاضر
support   |SAdministrator |2012-07-07 11:45:54
با سلام خدمت آقای محمد ملکی
با تشکر از دقت
نظر شما ،مطالب ذکر شده اصلاح گردید منتظر
نظرات سازنده شما عزیزان می باشیم
ایلیا  - با حال بود   |2.187.171.xxx |2013-01-06 02:42:39
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
قالب نوشته:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
 
:angry::0:confused::cheer:B):evil::silly::dry::lol::kiss::D:pinch:
:(:shock::X:side::):P:unsure::woohoo::huh::whistle:;):s
:!::?::idea::arrow:
 
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 10 بهمن 1394 ، 09:01